Wola Mielecka
wolamielecka.info





  

Wola Mielecka
 

Wtorek, 16 Październik 2018

DOBRZE TRAFIŁEŚ   1
 
 
i wiesz więcej 
 
 Informacje nie tylko lokalne.

  • Zakładki

       Cena śnieci  Harmonogram wywozu

       FOTO Zdjęcia
       VIDEO Filmy

 Tu wszystkie moje filmy

Strona główna
Archiwum
Forum
Programy
Sesje RGM
Ciekawe
Video
Zdjęcia
Start
Gluks
GOK
Parafia
Szkoła
OSP
Firmy
Samorząd
Strony www
Kalendarz
O mnie
Kontakt

Pogoda w Mielcu


"Do triumfu zła
wystarczy tylko,

aby dobrzy ludzie
nic nie robili"
Edmund Burke

 

GLUKS
WM
















































































































                     

26.05.2013 Zaproszenie do Zgórska

16-05-2013


Zgórsko


Józef Bury – człowiek niezłomny

Józef Bury przyszedł na świat w malowniczej miejscowości Pień, najmniejszej spośród wszystkich wiosek wchodzących w skład współczesnej gminy Radomyśl Wielki. Przyszły podporucznik wojska polskiego i magister praw UJ urodził się 8 marca 1916 roku w wielodzietnej rodzinie jako syn Karola Burego i Apolonii z Bardanów. Był jednym z ośmiorga rodzeństwa. Mały Józio miał 3 braci (Franciszka, Jakuba i Jana) oraz 4 siostry (Łucję, Marię, Julię i Jadwigę). Liczna, 10 osobowa rodzina gospodarowała na dość pokaźnych rozmiarów, jak na owe czasy, gospodarstwie, bo liczącym prawie 20 ha ziemi rolnej, co zabezpieczało materialnie jej codzienność i pozwalało patrzeć spokojnie w przyszłość, przede wszystkim zaś będzie miało decydujący wpływ na życie Józefa, któremu otworzy drogę na jeden z najlepszych ówcześnie uniwersytetów wielonarodowej monarchii habsburskiej – Uniwersytet Jagielloński w Krakowie.

Młody Józef wyniósł z domu nie tylko umiłowanie rodzinnej ziemi, głęboko zakorzenioną chrześcijańskich wychowaniem miłość do Ojczyzny, ale co bardziej praktyczne podstawy edukacji, to tu nauczył się czytać i pisać, co pozytywnie wpłynęło na wyniki szkolne. Szkołę Powszechną ukończył w Radomyślu Wielkim, a następnie kontynuował naukę w dębickim Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym, którą uwieńczył w 1934 roku złożeniem egzaminu dojrzałości, uzyskując świadectwo uprawniające do zapisu na studia uniwersyteckie.

I tu właśnie głos miały wspomniane wyżej warunki materialne, owe gospodarstwo z którego dochód pozwolił jego rodzicom, na olbrzymi wysiłek, jakim było czteroletnie łożenie na utrzymanie i naukę dziecka w jednym z ówcześnie najdroższych miast polskich.

Józef Bury rozpoczął zatem z końcem 1934 roku studia na Wydziale Prawa Uniwersytetu w Krakowie, które uwieńczył tytułem magistra praw uzyskanym w 1938 roku. Po ukończeniu studiów odbył przewidzianą regulaminem praktykę zawodową początkowo Urzędzie Gminy w Wadowicach Górnych (VII-XII 1938). 1 stycznia 1939 roku mgr Józef Bury objął stanowisko Sekretarza Gminy Padew Narodowa, a następnie pracował w Urzędzie Gminy Czermin, gdzie zastał go wybuch II wojny światowej.

Już w sierpniu 1939 roku Józef Bury jako podporucznik rezerwy WP rozpoczął zgodnie z poleceniem przełożonych zadania mobilizacyjne. Do jego obowiązków należało wówczas powoływanie rezerwistów, a także czynności aprowizacyjne, a więc zaopatrywanie wojska polskiego w żywność czy zabezpieczanie konnych środków transportu (konie, furmanki, wozy, itp.). W pierwszych dniach września sam zostaje wcielony do 34 pp. Walczy w jednym z jego batalionów, wchodzącym w skład grupy „Kowel”, która zakończyła swój szlak bojowy pod Mamotami, dostając się w kleszcze wrogów. Część grupy „Kowel” poddała się Niemcom 29 września 1939 roku, pozostała walczyła jeszcze do 2 października kapitulując ostatecznie przed nadciągającą ze wschodu Armią Czerwoną. Ostatecznie więc polska formacja zostaje rozbrojona, zaś ppor. Bury z kilkoma towarzyszami unikając obozu jenieckiego wraz z ekwipunkiem przedostaje się w rodzinne strony. Do Pnia powraca na krótko. W domu rodzinnym niedane mu było w spokoju spędzić pierwszych okupacyjnych świąt Bożego Narodzenia. Już w Wigilię 1939 roku do domu wpada Gestapo, uprzedzonemu Józefowi Buremu udaje się uciec. Rozpoczyna się seria gestapowskich najść, połączonych z wielogodzinnymi przesłuchiwaniami, w czasie których jedną z głównych metod uzyskiwania zeznań było bicie do nieprzytomności. W wyniku jednej z takich wizyt niemieckich oprawców zmarł jego 83 letni ojciec Karol Bury.

Koniec 1939 roku otworzył w biografii Józefa Burego okres wojennej tułaczki, ciągłego ukrywania się, niepewności jutra, ale także czynnej walki z hitlerowskim okupantem. Ukrywający się ppor. Józef Bury z inicjatywy por. Wojciecha Ziobronia ps. „Józef” i plut. Mariana Ziętkiewicza ps. „Halny”, wraz z grupką byłych oficerów i żołnierzy kampanii wrześniowej przystępuje na początku 1940 roku do Związku Walki Zbrojnej (poprzednika Armii Krajowej), tworząc Placówkę ZWZ w Wadowicach Górnych (kryptonim „Rokitna”). Wówczas Józef Bury przyjmuje swój pierwszy pseudonim – „Dąbal”. W tymże czasie powstaje także Placówka ZWZ Radomyśl Wielki (kryptonim „Rezeda”), będąca jedną z lepiej zorganizowanych i dość dobrze wyposażonych spośród wszystkich placówek podległych Mieleckiemu Obwodowi ZWZ, działającemu pod kryptonimem operacyjnym „Mleko”. Reorganizacja siatki placówek dokonana w obwodzie mieleckim (styczeń 1941 roku) przyniosła także zmiany w regionie radomyskim. Dokonano wtedy połączenia dwóch Placówek ZWZ „Rezeda” i „Rokitna”, tworząc nową Placówkę ZWZ działającą pod kryptonimem operacyjnym „Roman”, pod dowództwem „Dąbala”, jego zastępcą zaś został dotychczasowy dowódca „Rezedy” plut. Marian Ziętkiewicz ps. „Halny”. Jednocześnie ppor. Józef Bury ps. „Dąbal” został mianowany dowódcą I kompanii bojowej Placówki ZWZ Radomyśl Wielki. Jednak już pod koniec 1941 roku „Dąbal” musiał zniknąć z terenu, gdyż coraz bardziej Gestapo deptało mu po piętach. Wówczas przebywał w ścisłej konspiracji, ukrywając się w domach swoich sióstr: Łucji Kilian w Partyni i Marii Setera w Małcu. Wówczas to dowództwo nad „Romanem” zgodnie z decyzją komendanta Obwodu ZWZ Mielec por. Stanisława Wysockiego ps. „Korab” w obecności jego delegata ppor. Tadeusza Kulczyckiego ps. „Kieł” na spotkaniu konspiracyjnym w lesie Schabowiec, przejął „Halny”, zaś „Dąbal” został jego zastępcą.

W połowie 1941 roku postanowiono o umieszczeniu na zgórskiej wikarówce, gdzie rezydował ks. Stanisław Kaczmarczyk, kapelan Placówki ZWZ „Roman”, mający pod opieką duszpasterską część parafii zgórskiej, m. in. Pień, rodzinną miejscowość „Dąbala”, punkt przebitkowo-kolportacyjny gazety konspiracyjnej „Odwet”. Warto tutaj wspomnieć, że to właśnie z ust ks. Kaczmarczyka dowiadywała się rodzina ppor. Burego o jego działalności, czy co najważniejsze dla jego matki, zdrowiu i bezpieczeństwie syna, zaś „Dąbal” o sytuacji rodziny.

W zimie 1941 roku doszło do masowych aresztowań na terenie Krakowskiego Okręgu ZWZ. Miała tu miejsce „wielka wsypa”, o czym może świadczyć skala aresztowań (praktycznie całe Dowództwo Obwodu ZWZ Mielec przestało istnieć) surowość represji, a przede wszystkim okrucieństwo śledztwa. Gestapo praktycznie rozbiło Placówkę ZWZ Radomyśl Wielki. W rękach okupantów znalazło się w sumie 36 członków „Romana”, a wśród nich dowódca placówki „Halny”, jej kapelan ks. Kaczmarczyk i wielu innych żołnierzy. W KL Auschwitz znaleźli się m. in. Stanisław Jarosz z Radomyśla Wielkiego, Józef Górlach z Rudy, Józef Ziobroń z Dulczy Wielkiej oraz ks. Kaczmarczyk zamordowany w obozie w 1942 roku.

Z dowództwa placówki praktycznie ocalał ukrywający się ppor. Bury, który też przejął jej dowództwo, przyjmując nowy pseudonim „Mocny”. Jego podstawowym zadaniem było scalenie pozostałych przy życiu członków placówki, prowadzenie naboru, przede wszystkim szkolenie bojowe nowych żołnierzy. Wówczas szeregi oddziału wadowickiego zasilił przyjęty i zaprzysiężony przez „Mocnego” Tadeusz Orłowski.

Na przełomie 1941/1942 roku dowództwo Placówki ZWZ Radomyśl Wielki funkcjonującej już wówczas pod nowym kryptonimem „Andrzej” objął rotmistrz Lucjan Woźniak ps. „Grot-Szczerba”, zaś „Mocny” został jego zastępcą. Przez cały rok 1942 „Grot-Szczerba” reorganizował placówkę, szkolił dowódców plutonów i drużyn, przygotowując kilka wariantów ataku na Zakłady Lotnicze w Mielcu. Od marca 1942 roku Sztab AK na Wadowice Górne miał swoją siedzibę w wadowickim domu podoficera WP z czasów II Rzeczypospolitej, uczestnika wojny obronnej Władysława Pisarczyka ps. „Odważny”. Tutaj także rezydował „Mocny”.

Najważniejszym zadaniem dla Placówki kierowanej przez „Grota-Szczerbę” było przygotowanie do zabezpieczenia terenu wielkiego zrzutu broni i lekarstw dla 3 obwodów Armii Krajowej: mieleckiego, tarnobrzeskiego i niżańskiego. Operacja zrzutowa pod kryptonimem „Las” miała miejsce 27 kwietnia 1944 roku na polach pomiędzy miejscowościami Podborze a Partynią, w której przysiółku Schabowiec ulokowano sztab akcji. Gdy Radio BBC nadało słynną żołnierską pieśń „Bartoszu, Bartoszu” - umówiony sygnał wylotu samolotu z alianckiej bazy we Włoszech, ogłoszono pogotowie zrzutowe. Znakiem oznaczającym pole zrzutowe były rozpalone ogniska. Pilot dokonał zrzutu i zawrócił. Nazajutrz 28 kwietnia materiały bojowe i lekarstwa zostały odnalezione i złożone w majątku Przybysz przez drużynę Ludwika Dudka ps. „Grab”, skąd przeniesiono je do Chorzelowa i Brzyśca.

W przeddzień Akcji „Burza” stan Placówki AK „Andrzej” wynosił około 600 żołnierzy, podzielonych na 2 kompanie: I pod dowództwem „Mocnego” złożoną z 4 plutonów oraz II pod dowództwem „Gryfa”, składającą się z 3 plutonów. Spośród nich dowódca Placówki „Grot-Szczerba” wyłonił oddział partyzancki działający pod kryptonimem „Zawierucha” (w sile około 60 najlepszych żołnierzy Placówki), którego dowództwo objął osobiście (przyjmując nowy pseudonim „Zawierucha”), powołując także sztab oddziału, który tworzyli „Mocny”, „Znicz” i „Stefan”. Oddział „Zawierucha” działał do 8 sierpnia 1944 roku, kiedy to decyzją „Grota-Szczerby” został rozwiązany. Wówczas także rotmistrz Lucjan Woźniak przekazał dowództwo Placówki AK Radomyśl Wielki ppor. Józefowi Buremu „Mocnemu”.

Przebieg Akcji Burza na ziemi radomyskiej szczegółowo omawia Jan Ziobroń w swej pracy „Sławni Radomyślanie”, Radomyśl Wielki 2006, przywołując na stronach 149-152 słowa rotmistrza Lucjana Woźniaka, dowódcy Placówki AK Radomyśl Wielki, dlategoż warto w tym miejscu oddać głos innemu naocznemu świadkowi owych wydarzeń - Mieczysławowi Ogorzałkowi ps. „Pień”. Jego relacja jest daleko mniej znana niż wspomnienia Woźniaka, zaś oryginał zapisu Ogorzałka przechowywany jest w archiwum rodziny Burych.

W wykonaniu rozkazu Naczelnego Dowódcy [Komendanta T. F.] AK o Akcji „Burza” Komendant Obwodu AK w Mielcu Konstanty Łubieński ps. „Zbigniew” polecił w lipcu 1944 roku Dowódcy Placówki AK Radomyśl Wielki większy oddział partyzancki [działający T. F.] na terenie Placówki, a na dowódcę zgrupowania partyzanckiego powołał rotmistrza Lucjana Woźniaka ps. Grott-Szczerba. Dowódca Placówki zgodnie z tym rozkazem wyznaczył teren zgrupowania partyzanckiego – lasy w Schabowcu, powołując równocześnie na zastępcę [dowódcy] zgrupowania ppor. Józefa Burego ps. Dąbal”, „Mocny”, ppor. Mieczysława Kiliana ps. „Grom” na dowódcę kompanii, a na szefa zgrupowania starszego sierżanta Jana Kondziołkę ps. „Dąbal”. Dowódca zgrupowania partyzanckiego [„Grott-Szczerba”, „Zawierucha” T. F.] wyznaczył również miejsce punktu mobilizacyjnego – leśniczówkę w lesie Schabowca, kierowaną przez leśniczego Szulca. Dowództwo zgrupowania mianowało również dowódców drużyn: kaprali Stanisława Dudka ps. Sosna”, Adama Nosala ps. „Jemioł” i Józefa Dudka. Akcja organizacyjna całego zgrupowania trwała około 3 dni. W składzie zgrupowania byli żołnierze z terenów Radomyśla Wielkiego, Wadowic Górnych, Mielca, Przecławia, Zasowa, Zdziarca, Żarówki, Janowca oraz innych terenów, w sumie około 100 osób. Sztab dowództwa całego zgrupowania był zakwaterowany w zabudowaniach Lasków na skraju lasu wsi Schabowca, a radiostacja w zabudowaniu Węgrzynów przyległym do lasu. Szkolenie partyzantów prowadzone było przez dowódców drużyn i plutonów na polanach leśnych. Organizacja zgrupowania była wizytowana przez komendanta Obwodu AK Mielec i wyznaczone przez niego osoby ze Sztabu Obwodu.

Pod koniec lipca 1944 roku oddział partyzancki pod dowództwem „Grota-Szczerby” stoczył bitwę z oddziałem wojsk hitlerowskich na drodze w Czarnym Lesie, na trasie Radomyśl-Tarnów, gdzie zdobyto wiele broni i amunicji oraz aparaty radiowo-nadawcze. W czasie walk poległo 3 żołnierzy hitlerowskich, bez strat własnych.

1 sierpnia 1944 roku [Zawierucha T. F.] w sile około 80 żołnierzy pod dowództwem „Grota-Szczerby” przeprowadził akcję [atak T. F.] na magazyny broni w Woli Mieleckiej. W czasie tej akcji zdobyto również dużą ilość broni, amunicji i sprzętu radiowo-nadawczego oraz mundurów. Zlikwidowano 2 hitlerowców, bez strat własnych.

2 sierpnia 1944 roku w godzinach rannych oddział wojsk hitlerowskich zbliżał się do lasu w Schabowcu od strony Partynia, oddając w kierunku lasu serię z karabinów maszynowych. W wyniku tego jeden z naszych żołnierzy został ranny w rękę, ale po ataku ze strony naszych partyzantów oddział hitlerowców w pośpiechu wycofał się. Rannego naszego żołnierza ja osobiście doprowadziłem do lekarza, doktora Gawendy w Radomyślu Wielkim i po zaopatrzeniu ranny [...] powróciliśmy do lasu. Wieczorem [...] dowódca Grot-Szczerba na rozkaz dowódcy Obwodu AK Mielec podjął decyzję wymarszu całego zgrupowania w kierunku rzeki Wisłoka i ewentualnego przebicia się przez linię frontu na rzece Wisłoka. W tym samym czasie do naszego zgrupowania przybył oficer łączności ps. „Dynamo” wraz z 2 sanitariuszkami, który przekazał wytyczne dla dowódcy zgrupowania partyzanckiego. Komendant Obwodu AK Mielec Konstanty Łubieński ps. „Zbigniew” powiadamiał dowódcę „Grota-Szczerbę”, że osobiście nawiązał już kontakt z dowódcami Armii Czerwonej w sprawie wspólnej walki z hitlerowcami i zalecał współpracę z wojskami radzieckimi oraz przekroczenie linii frontu. W drodze w kierunku Wisłoki w lesie w miejscowości Kądziołki żołnierze naszego zgrupowania napotkali oddział wojsk hitlerowskich w wyniku czego wywiązała się walka. W czasie stoczonej bitwy poległo 5 żołnierzy hitlerowskich bez strat własnych z wyjątkiem jednego żołnierza rannego w nogę. Po stoczonej walce z wojskami hitlerowskimi w miejscowości Kądziołka żołnierze naszego zgrupowania na rozkaz dowódcy wycofali się ponownie w lasy w kierunku Rudy. Na krótkim postoju wśród żołnierzy całego zgrupowania wywiązała się dyskusja na temat wieści jakie docierały z Radia Londyn o postępowaniu Rosjan wobec polskich partyzantów z AK na Wileńszczyźnie. W tym stanie rzeczy dowódca Grot-Szczerba podjął decyzję o zaniechaniu zamiarów przekroczenia linii frontu i postanowił o wycofaniu się naszego zgrupowania do lasów w kierunku Rudy. Sytuacja naszego zgrupowania zamkniętego w trójkącie Mielec, Radomyśl, Przecław wewnątrz wojsk niemieckich tuż przy linii frontu okazała się bardzo trudna, [dlatego T. F.] [...] Grot-Szczerba podjął decyzję o przebiciu się do lasów duleckich na zachód od Radomyśla. Próba ta nie powiodła się, bo napotkano duże zgrupowanie wojsk hitlerowskich. W tym stanie dowódca zgrupowania „Grot-Szczerba” po poważnych dyskusjach z żołnierzami całego zgrupowania w dniu 8 sierpnia 1944 roku podjął decyzję o rozwiązaniu zgrupowania partyzanckiego na skutek błyskawicznie nasilonych walk frontowych. Podziękował [Pogratulował T. F.] wszystkim żołnierzom-partyzantom bohaterskiego udziału w walkach o wyzwolenie Ojczyzny. Na zakończenie podjęto zasadę, że po wkroczeniu Armii Czerwonej nie będziemy się ujawniać ze swojej działalności i dalej pozostaniemy w konspiracji do ostatecznych decyzji władz naczelnych AK. Przed rozejściem się ustalono też, że po wyzwoleniu całego kraju i zakończeniu wojny będziemy się nadal spotykać na polanie w lasach Schabowca w każdą drugą niedzielę miesiąca sierpnia każdego roku. Organizatorem spotkania będzie Stanisław Dudek ps. „Sosna”. Po tych ustaleniach każdy żołnierz-partyzant udał się we własną stronę z zachowaniem szczególnej ostrożności.

Podjęte zobowiązania na zakończenie działalności zgrupowania przestrzegano ściśle i w okresie PRL-u spotykaliśmy się wielokrotnie na polanie leśnej w Schabowcu, w Radomyślu Wielkim, Zgórsku, Przybyszu i Izbiskach. W Radomyślu i Zgórsku odbywały się Msze Święte, w których brali udział wszyscy przybyli byli partyzanci. W Przybyszu odbyła się na placu byłego dworu podniosła uroczystość poświęcona poległym: Skrzypkowi, Zielińskiemu i Sołtysowi z udziałem przyjezdnych z całej Polski byłych partyzantów. Z dowódcą Lucjanem Woźniakiem ps. „Grot-Szczerba” utrzymywaliśmy stały kontakt, mimo że mieszkał w Poznaniu, podobnie jak z Mieczysławem Kilianem ps. „Grom” zamieszkałym w Świeradowie Zdroju czy Józefem Jarochowskim zamieszkałym w Mielcu oraz z innymi członkami zgrupowania”.

Po zaciętych pięciomiesięcznych walkach, których skutkiem było zniszczenie prawie całego Radomyśla Wielkiego Armia Czerwona wkroczyła z końcem lata 1944 roku do miasta. Już we wrześniu 1944 roku dosięgnęła machina sowieckich represji pozostałych przy życiu radomyskich AK-owców. Jednym z pierwszych zatrzymanych był ostatni dowódca Placówki AK Radomyśl Wielki ppor. Józef Bury. Przetrzymywano go początkowo w siedzibie Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Mielcu, następnie w rzeszowskim Urzędzie Bezpieczeństwa Publicznego. Oskarżono go, że działał na zapleczu frontu na szkodę Armii Czerwonej i miejscowych komórek władzy ludowej, a także, iż nie przekazał broni kierowanej przez siebie Placówki AK lokalnemu dowództwu armii radzieckiej, co było poważniejszym zarzutem w mniemaniu ludowo-komunistycznej sprawiedliwości. W trakcie śledztwa Józef Bury stracił zdrowie. Nie tylko był maltretowany fizycznie - bity, co było ówczesnym standardem ubowskich oprawców, głodzony, nierzadko torturowany, ale także znęcano się nad nim psychicznie. W wyniku procesu został ostatecznie osadzony 10 kwietnia 1945 roku w słynnym krakowskim więzieniu przy ul. Montelupich. Zwolniono go w 1947 roku, ale nadal podobnie jak większość „wrogów władzy ludowej” pozostawał na cenzurowanym. „Opiekował” się nim Wojewódzki Urząd Bezpieczeństwa Publicznego w Krakowie, co przejawiało się m. in. tym, że taki podopieczny nigdzie nie mógł znaleźć jakiejkolwiek pracy, sam schorowany już Bury zatrzymał się w domu swoich przyjaciół przy Placu nad Groblą, na życie zarabiając wyrabianiem ręcznych zabawek dla sprzedawców pamiątek odpustowych. Odwilż popaździernikowa roku 1956 zmieniła podejście władzy ludowej do byłych żołnierzy AK. Wówczas Józef Bury jako prawnik podjął pracę w Urzędzie Miasta Krakowa, skąd ostatecznie przeniósł się do Warszawy pracując jako radca prawny w Stołecznym Przedsiębiorstwie Energetyki Cieplnej.

W uznaniu zasług pod koniec swojego życia został odznaczony Krzyżem Armii Krajowej, Odznaką Weterana Walk o Niepodległość, a w uznaniu pracy zawodowej Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Ppor. Józef Bury ps. „Dąbal”, „Mocny” odszedł na wieczną wartę 19 października 1996 roku w Warszawie. Jego ciało złożono w rodzinnym grobowcu na warszawskich Powązkach, nekropolii kryjącej szczątki wielu gorących polskich patriotów.

Wydaje się, że życie i działalność niepodległościowa Józefa Burego zasługuje na uwiecznienie, nie tylko odsłanianą w dniu dzisiejszym tablicą pamiątkową. Dziwi, więc fakt iż do dziś ten bohater ziemi radomyskiej, nie doczekał się poświęcenia mu jednej z ulic w Radomyślu Wielkim, mieście z okupacją którego walczył nie szczędząc własnych sił i zdrowia.



Tomasz J. Filozof

PWSW w Przemyślu

s. 1 – Grupa „Kowel” (dużą literą Grupa)
  • Momoty (nie Mamoty)

s. 3 – Gorlach (nie Górlach – początkowo rodzina nazywała się z niemiecka Görlach, ale lepiej pisac polską wersję zwykle o)

Grott-Szczerba

 

 

 

 

Armia Krajowa w Radomyślu Wielkim

 

Po przegranej Kampanii Wrześniowej Polska zostala podzielona między dwóch okupantów. Teren dzisiejszej Gminy Radomyśl Wielki znalazł się pod okupacją niemiecką. Już od pierwszych dni okupacji w calym Kraju powstawały samorzutnie liczne organizacje konspiracyjne. Jednak tylko jedna z nich – Służba Zwycęstwu Polski powstała z rozkazu wladz wojskowych II Rzeczypospolitej. Na jej czele stanął gen. Michal Tokarzewski-Kraszewicz. Byla to więc pierwsza organizacja zbrojna Polskiego Państwa Podziemnego. W kolejnych latach SZP przekształcono w Związek Walki Zbrojnej (13 listopada 1939 roku), a wreszcie w Armię Krajową (14 lutego 1942 roku). Stopniowo też w strukturę SZP-ZWZ-AK wchodziły inne organizacje konspiracyjne.

Teren Gminy Radomyśl Wielki został włączony w strukturę Mieleckiego Obwodu SZP-ZWZ-AK. Ten podlegał organizacyjnie Inspektoratowi Mielec-Tarnobrzeg. Wyżsżą strukturą był Okręg Kraków. Od połowy 1943 roku utworzono strukturę posrednią – Podokręg Rzeszowski Armii Krajowej.

Ciężar organizowania konspiracji wojskowej wzięli na siebie głównie powracający po walkach wrześniowych oficerowie i podoficerowie Wojska Polskiego, nauczyciele, lekarze, ale też przedstawiciele innych grup zawodowych i społecznych. Duże zaangażowanie wykazali księża. Dzięki temu bardzo szybko udało się stworzyć struktury ZSZP-ZWZ.

W Radomyślu Wielkim znajdowaly się władze Placówki SZP-ZWZ-AK. Organizatorami struktur konspiracyjnych byli m. in. Marian Ziętkiewicz, Józef Gorlach, Józef Bury, Wojciech Ziobroń oraz ks. Stanisław Kaczmarczyk. Pierwszym komendantem Placówki został mianowany wiosną 1940 roku Marian Ziętkiewicz (ps. "Hlany"), a jego zastępcą został Józef Bury (ps. "Dąbal").

W początkowym okresie konspiracji jej uczestnicy koncentrowali się głwonie na pracach organizacyjnych, zbieraniu broni, rozpowszechnianiu informacji oraz na działalności wywiadowczej. Dużo energii poświęcono organizacji kolportażu konspiarcyjnego pisemka "Odwet", wydawanego przez Władysława Jasińskiego. Początkowo punkt przebitkowy umieszczono w Zgórsku, u ks. Kaczmarczyka. Wkrótce jednak, ze względów bezpieczeństwa, punkt ten przeniesiono do Rudy. Tam drukiem i kolportażem zajmował się kierownik tamtejszej szkoły – Jan Gorlach. Punkt w Rudzie funkcjonował od jesieni 1940 roku do lutego 1941, kiedy to został przeniesiony do Dobrynina. Drukowane w Rudzie gazetki trafiały w okolice Debicy i Tarnowa.

W lutym 1941 roku gestapo przystąpiło do masowych aresztowań na terenie całego Krakowskiego Okręgu ZWZ. Tak zwana "wielka wsypa" objęla swoim zasięgiem teren od Krakowa do Przemyśla i dotknęła również Placówkę Radomyśl Wielki. Aresztowano tu wówczas 36 osób zaanagżowanych w konspirację, m. in. Mariana Ziętkiewicza i ks. Stanislawa Kaczmarczyka. Ten ostatni zostal zamordowany w KL Auschwitz w 1942 roku.

Masowe aresztowania nie spowodowały zaprzestania działalności. Dowództwo Obwodu skierowało do Radomyśla oficera zawodowego WP por. Lucjana Woźniaka (ps. "Grott-Szczerba"). Jego zastępcą nadal był Józef Bury, ktory zmienił wówczas pseudonim na "Mocny".

Ważną formą działalności Polskiego państwa Podziemnego byla tajna oświata. Na terenie Gminy Radomyśl Wielki tajnym nauczaniem kierowal Marian Kopaczyński, a zajęcia prowadzili też Antonina Kopaczyńska, Helena Lonczak i Stanisław Lonczak.

W 1943 roku na teren Placówki przybył oficer zrzutowy Inspektoratu, ppor. Stanislaw Soltys "Wójt". Zamieszkal w dworze Przybysz, a jego pobyt związany byl z planowanymi akcjami zrzutowymi. Jedyny taki zrzut na terenie Placówkie miał miejsce w kwietniu 1944 roku na polanie w lesie Schabowiec koło Partyni. Zrzucono wówczas uzbrojenie i inne materiały wojskowe. Zrzutów personalnych na tym terenie nie było. W związku z aresztowaniami w maju 1944 roku (m.in. Aresztowano ppor. Sołtysa) placowka zrzutowa była juz spalona.

W maju 1944 roku komendantem Obwodu Mielec został pochodzący z Zasowa rotmistrz Konstanty Łubieński (ps. "Ignacy"). Zreorganizował strukturę Obwodu, tworząc silniejsze placówki. Placówka Radomyśl Wielki otrzymala kryptonimy Fa4, "Andrzej" i objęła swym zasięgiem poludniow – zachodnią część Obwodu. W ramach mobilizacji miala przygotować 2 kompanie, złożone z 7 plutonów. Dowódcą 1 kompanii mial zostać Józef Bury ("Mocny), który w dalszym ciągu był zastępcą Komendanta Placówki. Placówka liczyła w tym czasie ok. 500 zołnierzy.

Skład personalny Placówki Radomyśl Wielki AK w 1944 roku:

komendant – Lucjan Woźniak ("Grott-Szczerba")

zastępca – Józef Bury ("Mocny"), jednocześnie dowódca 1. kompanii

adiutant – Marian Turek ("Znicz")

dowódca patrolu dywersyjnego – Romanowski ("Koziorożec")

podoficer ds. Szkolenia – "Wyrwicz-Dąb"

podoficer broni – Michał Wawrzyniak ("Chory")

szef propagandy i łączności – Jan Kądziołka ("Piotr")

podoficer gospodarczy – Ludwik Dudek ("Grab")

oficer wywiadu – Mieczysław Dąbrowski ("Stefan")

lekarz – Lucjan Gawęda ("Sobota")

lekarz weterynarii – "Rudolf"

inspektor Wojskowej Służby Ochrony Powstania (WSOP) – "Józef"

łącznicy – Jan Kijowski ("Borowik"), Jan Kowalczuk ("Georg")

gońcy – Franciszek Woliński ("Sadza"), Jerzy Woliński ("Olej")

  1. kompania – Józef Bury ("Mocny")

I pluton – Mieczysław Kilian ("Grom")

II pluton – Tadeusz Jajkiewicz ("Ciechan")

III pluton – Józef Jarochowski ("Wrzos")

IV pluton – Władysław Kopecki ("Ziarnko")

  1. kompania – "Gryf" (NOW)

V pluton – Andrzej Kopecki ("Granat"

VI pluton – "Świerk" (Bch)

VII pluton – "Zbyszek " (BCh)

Zmobilizowany Oddział Partyzancki "Zawierucha" przeprowadził kilka udanych akcji wymierzonych w siły okupanta. Jednak za względu na duże nasycenie terenu przez wojska niemieckie ten niewielki, liczący nieco ponad 30 żołnierzy Oddzial nie był w stanie dzialac na większą skalę. Dlatego też 8 sierpnia 1944 roku "Grott-Szczerba" podjąl decyzję o rozwiązaniu Oddziału. Sam, zagrożony aresztowaniem przez NKWD, wyjechał wówczas do Sandomierza. Obowiązki komendanta Placówki przejął wówczas Józef Bury.

Rozwiązanie OP "Zawierucha" bylo w zasadzie ostatnim aktem funkcjonowania Armii Krajowej na terenie Placówki Radomysl Wielki. Oficjalne rozwiązanie Armii Krajowej nastapiło 19 stycznia 1945 roku na mocy rozkazu Komendanta Głównego, gen. Leopolda Okulickiego.

 

ap



Lucjan Woźniak (1906-1996), rotmistrz kawalerii. Urodził się w Noskowie koło Kalisza. W 1930 roku odbył przeszkolenie wojskowe w Szkole Podchorążych Rezerwy Kawalerii w Grudziądzu, a w 1933 ukończył Szkołę Podchorążych Kawalerii. Po ukończeniu tej Szkoły awansował do stopnia podporucznika kawalerii i rozpoczął zawodową służbę wojskową w 17. Pułku Ułanów Wielkopolskich w Lesznie. Z dn. 1.01.1936 awansował do stopnia porucznika kawalerii i został przeniesiony na stanowisko oficera ordynansowego Generalnego Inspektora Sił Zbrojnych, Marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego.

W maju 1939 r. porucznik Woźniak został przeniesiony do 1. pułku kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza. Był to kombinowany pułk kawalerii, w skład którego weszły szwadrony kawalerii KOP. Dowódcą Pułku był ppłk Feliks Kopeć.

We Wrześniu 1939 roku Woźniak był początkowo dowódcą I plutonu w 4. szwadronie Pułku, a od 6 września dowódcą 4. szwadronu. Uczestniczył w walkach na Lubelszczyźnie. Udało mu się uniknąć niewoli niemieckiej. Dotarł do Warszawy i tam wstąpił w szeregi ZWZ. Wiosną 1940 roku skierowano go do Mielca, gdzie został zastępcą komendanta Obwodu ZWZ. Komendantem Obwodu był wówczas pułkowy kolega Woźniaka – por. Stanisław Wysocki.

Wiosną 1941 roku, po licznych aresztowaniach na terenie Obwodu, został skierowany do Radomyśla Wielkiego, gdzie objął dowóddztwo Placówki ZWZ-AK. Działał pod pseudonimami "Grott-Szczerba" i "Zawierucha". Oficjalnie zatrudniony był jako agronom.

W sierpniu 1944 roku stanął na czele Oddziału Partyzanckiego "Zawierucha", zorganizowanego przez Placówkę w ramach Akcji "Burza". Po zakończeniu walk opuścił teren Obwodu Mielec.

Wyjechał na Ziemie Zachodnie i zatrudnił się w spółdzielczości rolniczej. Od 1955 roku mieszkał w Poznaniu. W 1974 przeszedł na emeryturę. Był członkiem Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Zmarł 11 maja 1996 roku w Poznaniu. Wśród licznych odznaczeń posiadał Virtuti Militari V klasy.

ap

 

 

 

 

Ten „Mocny”


Z naszej Ojczyzny domu,

Od Piastowskiego proga

Akowcy wypędzali

Hitlerowskiego wroga

 

Ten wróg się tu panoszył

I nienawiść! I siła!

Polską ziemię pustoszył,

Która w krwi się pławiła.

 

Wierni Bogu i Polsce

Składali Jej w ofierze

Swoje rany, krew, życie

Bohaterscy żołnierze.

 

Na prawym AK flanku

Wierny Polsce jak Oni

Stał z Nimi. On! Ten „Mocny”

I broń dzierżył w swej dłoni.

 

Nie był tu dla patosu

Nie dla sławy, ni chwały

On w AK likwidował

Hitlerowskie oddziały.

 

Odważnie tropił wroga

-Esesmana i kata

Nie dopuszczał obławy

Na akowca czy brata.

 

Nie odczuwał On zimna

Ani ciepła, co kusi.

On wiedział,że o wolność

Ojczyzny walczyć musi.

 

Polska wolność odzyska!

Ach! Bolesne Jej dzieje.

Mocny” igrał ze śmiercią

A w nas wskrzeszał nadzieję.

 

Dziś tablica utrwali

Jego imię...Uświęci!

Współczesnym dla polskości

Potomnym ku pamięci

 

 

                                                                                                       
stat4u Liczniki darmowe